Coping with trauma: Marvel’s WandaVision (2021)

Written by Jonathan Zackor

Content Warning: mentions traumatic events relating to death.

Trauma often refers to something unspeakable, something that cannot be named. It constitutes an “event outside the range of human experience”, per the definition of the American Psychological Association (1987: 250, through Brown). Trauma disrupts, invades, alienates, haunts. It poses a threat: the fearful anticipation of losing control, for example over personal safety; and has an immense impact on everyday life, relationships, and self-image. Vulnerable or affected people, therefore, might try to hold onto the few fragments that offer to counter this threat, and might even use coping mechanisms that are, upon first look, detrimental to well-being (maladaptive). Furthermore, it is quite common to obsess about means to take back control, for example by utilizing a self-written narrative that re-establishes boundaries (Caruth 1995, King 2000). To help manage overwhelming emotional experiences, people might also regress into ‘safe spaces’ that can take on many different forms: holding on to fictional narratives that allow an escape from the present reality might be one of them. 

This essay explores a text from popular culture that fits into the space of specifically female trauma, pain, and the attempt to rebuild a life’s narrative: Marvel Studios’ WandaVision (2021). Its main protagonist Wanda Maximoff, situated in the American town Westview, is forced to deal with her violence- and grief-related trauma. The narrative of the series plays out in the space of the American suburb and is furthermore anchored onto popular culture sitcom narratives ranging from the 1950s up until 2010. This text investigates the following: With the help of superpowers (telekinesis, energy projection, hypnosis) that Wanda possesses, she equipped her environment with an array of fictional narratives and is,  therefore, the driving force behind it. This enables her to act out a safety fantasy that is assumed to be related to the traumatic events that she endured. Trauma, and especially female trauma, is rarely part of the popular media discourse (Ahmed 2004, Brown 1995). Yet, it is pertinent to WandaVision. This TV series is situated in the Marvel Cinematic Universe (a superhero film franchise that is from here on abbreviated as MCU). MCU films usually follow a strict formula of fast-paced action and are centred around influential male characters. Conflicts that obstruct a character’s happiness and their eventual solution are often paired with at least one epic fight scene. WandaVision, while somewhat relying on previous MCU material, now takes a different route. The focus on a female heroine makes space for the portrayal of a narrative that relies on the female sphere.  

WandaVision takes place in a constructed sphere can be assessed from two perspectives: the inside and the outside. Within the diegesis of the series, a certain sense of reality is established and the outside space only serves to call attention to the indeed “constructed fictional space” of Westview. The inside is characterized by its suburban space and sitcom narrative, which draw heavily upon cultural intertexts. As the series’ narrative progresses, it is made clear that the environment is protected from threatening outside forces through a boundary force field. The ‘living’ characters appearing in this space consist of the members of Wanda’s little family: her husband The Vision who also appeared as her partner in previous MCU material, and in later episodes their two children. Some recurring ‘neighbourhood characters’ also appear. While the former drive the series’ narrative forward, the latter only appear to fill up the suburban space to establish and resemble a form of reality. Throughout the series, it is revealed that Wanda is in fact in control of the boundary and the environment. She furthermore is in full control of the actors in the space; she can manipulate their emotions, thoughts, and actions. In the constructed fictional space of Westview, Wanda can live happily and peacefully in the bubble of a suburban home with her husband The Vision. They both have the desire to live out the full range of human experience, and to “grow old together” (Episode 8 “Previously On”). While in the past her time with The Vision had always been restricted by time and outside responsibilities (see Infinity War 2018), Wanda deliberately adds another component to the constructed space that allows for an illusion of time passing: the sitcom narrative, embedded in the suburban environment.

In some contemporary cultural media texts, suburbia is far more than a setting or backdrop but rather emphasized so much that it becomes the subject of the story” (Coon 2014, Huq 2013). Coon formulates suburbia as “a concrete spatial arrangement that shapes the everyday lives of the majority of Americans and expresses many of the hopes and fears embedded within American society.” Furthermore, the idea of a perfect suburban life exists in the collective imagination of millions of Americans. With the trauma that Wanda endured in the past, it seems likely that this space might serve as a means to re-establish boundaries in the fight of managing overwhelming emotional experiences. It finds social recognition, is made stable through all sorts of rules that govern behaviour, and outlines a certain way of living, which is described by Betty Friedan in her feminist work The Feminine Mystique (1963). Friedan talks about the restricted lives of women living in the domestic space of suburban homes: having to give up on personal dreams and careers to serve their husbands and bear children, and getting married early. While being occupied all day, every day with various tasks to be done around the house, the unhappiness of women comes from a place of unfulfillment. This, however, creates a stable narrative for Wanda. Her mental space that is desperate for stability and a peaceful, strictly regulated environment, can thrive in the strict role that she assumes, simply because it does not require her to make independent decisions. Wanda only needs to follow rules, without a Self to maintain. Furthermore, Wanda with her ‘superhero’ powers and her synthezoid husband need to fit into Westview’s society. Revealing their ‘outside-ness’ is not only a cause for concern, but the consequential pressure that comes from having to fit in becomes a recurrent theme throughout the series – which can only be countered with strict adherence to established norms and the alignment with the shared values and identities of their community (Coon 104, 109). When Wanda seals herself into this mind-numbing, but safe space, she can disavow and reject all negative and traumatic thoughts (Caruth, King). Which is exactly what Wanda longs for.

“When episode 1 begins we’re immediately thrown straight into WandaVision’s sitcom format. Therefore, as the audience, we’re completely sealed into this world as if the rest of the MCU doesn’t exist” (ScreenCrush 2021). This quote points towards the stylistic break with previous MCU material, but also towards WandaVision’s exceptional intertextual layers that contribute to its immersive power. The narrative of (almost) every episode grafts onto sitcom narratives that have been part of popular culture (Black 2021, Dalton and Linder 2005). Together with the characters, the audience travels through a history of sitcoms on the screen, starting in episode 1 with the 1950s sitcoms Leave It To Beaver (1957-63) and I Love Lucy (1951-57), up until sitcoms like The Office (2005-2013) and Modern Family (2009-2020). The inspiration of these shifting sitcom intertexts is reflected in every episode in a distinct vibe and narrative style. It also serves to show Wanda’s environment as being constantly in flux: characters have diverse fashion styles, the living environment varies, and most notably there are profound changes to the stylistic mise-en-scene that includes framing and colour. | In the past, television was often considered to offer escapism from the shackles and troubles of everyday life, while also reflecting on prevalent social norms. The portrayal of a specific image about gender roles, for example, consolidated it into a social practice (in this instance, Haralovich describes the female ‘homemaker’ of the 1950s). Therefore, similar to the suburban discourse adhering to the “reality of the illusion”, one must once again follow the rules and consequently give away control. As the form of the narrative changes in each episode, characters gain different agencies. Most visible is the process of our heroine from being the constricted housewife to openly talking in an interview format similar to Modern Family about themes like depression and relationship troubles. As alluded to in a previous paragraph, the sitcom narrative also serves as the illusion of time passing. Over the course of nine episodes, the characters are made to live through seven decades, which are indicated by the sitcom narratives. ­­­­­­­­­­­­­­­­­­

The typically American core substance of the series brings an interesting angle to Wanda’s persona. Episode 8, for example, reveals that Wanda has a deep emotional connection to sitcoms. During her childhood in the fictional country Sokovia, she and her family would often watch American sitcoms together to improve their English-speaking skills, before a bombing destroyed their home and resulted in the death of the parents. By anchoring her constructed environment of Westview onto sitcoms, Wanda allows herself to look back to a time and place where she felt safe and loved, and finds comfort in that place of the past. She imagines, and from there on, creates the utopian world where she is safe, protected, and reunited with deceased loved ones, such as her husband. In the land of sitcom narratives, where, no matter what, episodes end happily, every confrontation or conflict is resolved peacefully, and there are no major threats, Wanda has the ability to construct her peace. As she says herself as a child: “At the end of the episode, you realize it was all a bad dream. None of it was real” (Episode 8). 

In the almost Lacanian imaginary of Wanda’s safety fantasy where she shuts out reality to avoid facing her trauma, the audience is curious about pulling away the curtains to reveal the coherent picture behind. In the eighth episode (“Previously On”), Wanda is forced to work through her memories by an outside threat, and has to relive her trauma. While the series is already saturated with cracks that disrupt the illusion, there are two instances with significant, intended shock moments for both Wanda and the knowing audience that serve as painful reminders of past traumatic deaths of her loved ones. This episode then delves even deeper and allows an intense perspective into the pain and grief upon losing the people closest to her. Wanda suffers from Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD), the psychiatric syndrome that arises out of the experience of trauma. She experienced the death of her loved ones: both of her parents, later her twin brother Pietro (Avengers: Age of Ultron, 2015), her husband The Vision (Avengers: Infinity War, 2018); and she is also responsible for multiple deaths due to not being able to handle her incredibly intense powers (Captain America: Civil War, 2016). Her husband was there for her when she was working through the grief caused by her brother’s death. But after the Vision was murdered, Wanda has nothing and no one, except the massive wound caused by her many losses.

The testimony that is embedded in the series’ narrative is situated in a feminine sphere, as WandaVision’s story is told from her point of view. The immersive atmosphere of the series itself and the “show” Wanda puts on, allows for the engagement of the audience with her trauma and even creates a space for self-identification and self-insertion. The whole series is saturated with Wanda’s pain. In Ahmed and Stacey’s text about Testimonial Cultures (2001), they describe a recent trend or even a “desire to testify (that) now pervades contemporary culture”, that the series follows. This includes the desire of wanting pain to be recognized, even felt by others. Elaine Scarry, furthermore, suggests that pain is a bodily trauma that resists or even ‘shatters’ language and communication. Recalling trauma’s disruptive nature that was mentioned in the introduction, the moments of impact and its consequences are painfully inscribed on the body (Ahmed 23). In the last episode, it indeed becomes visible that the inhabitants of the suburban sphere (that act out desired scenarios), experienced Wanda’s pain with her. This pain literally haunts their thoughts (Caruth, Brown).

The series’ narrative, however, also demonstrates that Wanda’s pain and trauma act as agents and motivation of her extraordinary abilities. Precisely because of the trauma she experiences, and having no one to help her with the “endless nothingness” that she feels, she finally exerts control over her powerful abilities that cause harm to people before. The fact that Wanda’s control over her powers apparently grows stronger through the traumatic events that are inflicted upon her but that she manages to live through, suggests that one can grow stronger and more resilient despite traumatic events. One might find something positive in a world that otherwise seemed hopeless and empty. While WandaVision is part of popular culture – therefore, its narrative is clearly dramatized for the sake of entertainment – it still might give hope and power to trauma survivors.  

The original version of this essay was handed in for the course American Popular Culture that is part of the BA-Programme of Arts and Culture Studies.


Ahmed, Sara. “Introduction: Feel Your Way.” The Cultural Politics of Emotion, Edinburg UP Ltd, 2004, pp. 1-20.

Ahmed, Sara. “The Contingency of Pain.” The Cultural Politics of Emotion, Edinburg UP Ltd, 2004, pp. 20-41.

Ahmed, Sara, and Jackie Stacey. “Testimonial cultures: An introduction.” Cultural Values, Vol. 5, No. 1, January 2001, pp. 1-6.

Avengers: Age of Ultron. Directed by Joss Whedon, Marvel Studios, performance by Elizabeth Olsen, 2015. Film.

Avengers: Infinity War. Directed by Joe Russo and Anthony Russo, performance by Elizabeth Olsen, Marvel Studios, 2018. Film.

Black, Jack. “Suburban Heroes: Utopia and Trauma in WandaVision.” CST Online, Feb 26 2021, Last accessed 05 May 1.22 am.

Brown, Laura S. “Not Outside The Range: One Feminist Perspective on Psychic Trauma.” Trauma: Explorations in Memory, edited by Cathy Caruth, The John Hopkins UP, 1995, pp. 100-112.

Carlson, Eve B., et al. “Chapter 7: Relationships Between Traumatic Experiences and Symptoms of Posttraumatic Stress, Dissociation, and Amnesia.” Trauma, Memory, and Dissociation, edited by J. Douglas Bremner, and Charles R. Marmar, American Psychiatric Press, Inc., 1998.

Caruth, Cathy. “Trauma and Experience: Introduction.” Trauma: Explorations in Memory, edited by Cathy Caruth, The John Hopkins UP, 1995, pp. 3-12.

Caruth, Cathy. “Recapturing the Past: Introduction.” Trauma: Explorations in Memory, edited by Cathy Caruth, The John Hopkins UP, 1995, pp. 151-157.

Captain America: Civil War. Directed by Joe Russo and Anthony Russo, Marvel Studios, 2018. Film.

Coon, David R. Look Closer: Suburban Narratives and America Values in Film and Television. Rutgers UP, 2014.

Dalton, Mary M. and Laura R. Linder, editors. The Sitcom Reader: America Viewed and Skewed. State U of New York P, 2005.

Friedan, Betty. The Feminine Mystique. W.W. Norton & Company, Inc., 1963.

Gottdiener, Mark. The Theming Of America – American Dreams, Media Fantasies, and Themed Environments. Westview Press, 2nd Edition, 2001.

Haralovich, Mary Beth. “Sitcoms and Suburbs: Positioning the 1950s Homemaker.” Quar. Rev. of Film & Video, Harwood Academic Publishers, Vol. 11, 1989, pp. 61-83.

Huq, Rupa. “Women on the Edge? Representations of the Post-War Suburban Woman in Popular Culture to the Present Day.” Making Sense of Suburbia through Popular Culture, London: Bloomsbury Academic, 2013, pp. 133–159.

King, Nicola. Memory, Narrative, Identity – Remembering the Self. Edinburgh UP, 2000.

Rodin Gary, et al. “Chapter 5: Trauma, Dissociation, and Somatization.”  Trauma, Memory, and Dissociation, edited by J. Douglas Bremner and Charles R. Marmar, American Psychiatric Press, Inc., 1998.

ScreenCrush. “WandaVision: What’s the Point?: Everything Explained + Full Marvel Series      Breakdown.” YouTube, 16 March 2021,                              Last accessed 10 June 2021.

WandaVision. Created by Jac Schaeffer, Marvel Studios, 2021. Television series.

Edwin van Meerkerks zomerklassiekers

In de zomervakantie probeer ik altijd mijn achterstand in klassiekers in te halen en iets nuttigs te lezen en ook iets uit het land waar ik op vakantie ga, en verder vooral lekker laagdrempelige literatuur – zeg maar gerust pulp, maar dat is voor een science fiction-liefhebber niet zo’n kunst. In deze volgorde staan, deels digitaal, deels op papier nu vast paraat:

–       John Milton (1667) Paradise Lost.

Ik lees te weinig poëzie, te weinig religieuze literatuur, en te weinig oude boeken: drie vliegen in één klap.

–       Andy Field (2016) An Adventure in Statistics.

Ik ben niet zo van het harde rekenwerk, maar ik vind dat een alpha net zoveel bèta-literatuur moet lezen als bèta’s van ons soort volk ‘echte’ literatuur horen te kennen – bovendien is het door de vele illustraties bijna een graphic novel.


–       Peter Verhelst (2015) De kunst van het crashen.

Ik ga weliswaar naar Zeeuws Vlaanderen, maar er staan voldoende dagtripjes zuidwaarts op het programma om me te mogen laven aan het proza van Verhelst.

–       Lutz Seiler (2015) Kruso. 

Weer een herschrijving van Daniel Defoes klassieker, wat na o.a. literaire helden als Tournier (Vendredi) en Coetzee (Foe) van durf, zo niet overmoed getuigt, maar de recensies zijn veelbelovend.

–       Emily St. John Mandel (2014) Station Eleven.

Winnaar van de Clarke Award, dat is voor mij vaak al voldoende aanprijzing. En dan zou het ook nog eens lezen als poëzie, dat wordt smullen.

–       Robert J. Sawyer (2009) Wake.

Geen idee wat dit gaat worden, staat al een tijdje op de e-reader omdat het geshortlist was voor de Hugo Award. Spontane intelligentie ontwikkelt zich op het web, hmmm, we zullen zien.

–       Richard K. Morgan (2002) Altered Carbon.

Als iets als ‘hardboiled cyperpunk’ wordt geadverteerd dan ben ik er voor in!

Tom Idema’s reis door de literatuur

Door Tom Idema

John Steinbeck. East of Eden. Een geschiedenis van twee families in de Salinas
Valey in Californië die gedurende drie generaties met elkaar vervlochten raken
in de turbulente periode 1850-1950. Nobelprijs-winnaar Steinbeck weet als geen
ander het persoonlijke en het maatschappelijke met elkaar te verbinden.

Tom Lanoye. Gelukkige slaven. Razendsnelle roman van een van mijn favoriete
schrijvers in het Nederlandse taalgebied. Absurde gebeurtenissen en
ijzerstekere dialogen à la Tarantino.

Margaret Atwood. Maddaddam. Derde deel van de gelijknamige trilogie. Hoogstaande
post-apocalyptische fictie met veel vreemde wezens, waaronder mensen. Gewoon
science fiction dus, maar dat mogen we van Atwood niet zeggen. Taai maar fraai.

Jeff Vandermeer. The Southern Reach Trilogy. In ‘gebied X’ waar jarenlang van de overheid geen mens mocht komen,
schijnt de natuur terrein terug te winnen op de mens. Wat betekent dat precies?
Een frisse combinatie van science fiction, fantasy en horror.

Jonathan Franzen. Purity. De desintegratie van het gezin, de politiek van het
internet, en de vurige wens om meer te hebben dan de ander: Frantzen is een van
de scherpste observatoren van de hedendaagse Amerikaanse cultuur. De proza in
zijn meest recente werk is oppervlakkig en onorigineel, geheel in lijn met
vertwittering van de maatschappij. Dat leest dus lekker weg!

Mathijs Sanders gaat op vakantie en neemt mee…

Door Mathijs Sanders

1. Alexandr Poesjkin, Brieven.
Verzameld werk, deel 9
. Vertaling Hans Boland. Papieren Tijger 2016.

In 1999 verscheen het eerste deel van wat inmiddels het
tiendelige Verzameld werk van de
Russische schrijver Alexandr Poesjkin is. Vertaler Hans Boland – die de laatste
twee delen op 2 juni presenteerde aan de Radboud Universiteit – heeft een
meesterwerk voltooid. Kunstenaarsbrieven bieden de aangename illusie dat je op
de werktafel van de schrijver kijkt, of onder de motorkap van diens werk. Zelf
uit oudere vertalingen blijkt dat Poesjkin een virtuoze briefschrijver was. Ik
verheug mij erg op deze royale uitgave! 

2. Robert van Gulik, Het
. The House of Books 2015.

Met een groep Vlaamse en Nederlandse collega’s werk ik
aan een boek over Nederlandstalige publieksliteratuur in de twintigste eeuw.
Aangespoord door Dirk de Geest ben ik mij aan het inlezen op de naoorlogse
detectivefictie. De sinoloog en diplomaat Robert van Gulik is een geheel
vergeten schrijver, maar zijn serie over Rechter Tie – misdaadverhalen die zich
afspelen in het China van de zeventiende eeuw – was ooit immens populair. Voor
wie iets van die sensatie wil ervaren: begin met de roman Het spookslot uit 1962, die onlangs opnieuw werd uitgegeven.

3. Adrien Bosc, Morgenvroeg
in New York
. Cossee 2016.

Oud-studente Carlijn Brouwer – bij mij afgestudeerd met
een scriptie over Boudewijn Büch – vertaalde in opdracht van uitgeverij Cossee
de roman Constellation van de jonge
Franse schrijver Adrien Bosc: een avontuurlijk boek over de crash van het Air
France-toestel Lockheed Constellation op 28 oktober 1949, met aan boord de
bokskampioen Marcel Cerdan. Het was bijzonder om iets van het vertaalwerk van
nabij mee te maken (het wikken en wegen van woorden) en nu het resultaat te
kunnen lezen. ‘Elk verhaal, elke structuur is een kunstgreep’. Datzelfde kan
gezegd worden van elke vertaling.

4. Kamel Daoud, Moussa
of de dood van een Arabier
. Ambo/Anthos 2015.

Sinds de middelbare school ben ik onder de indruk van het
werk van de Franse schrijver Albert Camus, dit dankzij een geweldige docente
Frans. In Moussa schrijft de
Algerijnse schrijver Kamel Daoud terug naar Camus’ eerste roman, L’Étranger (1942) en geeft hij de
anonieme Arabier die in deze roman wordt doodgeschoten een naam, een gezicht,
een stem. ‘Vandaag is mijn moeder nog in leven’. Dat moeten we maar eens gaan
lezen in de mastercursus Europese Letterkunde!  

Black Friday

Door Liedeke Plate


Wie eind vorig jaar de stad in ging, werd
geconfronteerd met een merkwaardig verschijnsel. Op vele winkelruiten werden
kortingen aangekondigd onder de noemer Black Friday Sale.

Black Friday is een Amerikaans begrip. Het
verwijst naar de vrijdag na Thanksgiving Day, een van de weinige vrije feestdagen in de VS.
Nadat ze op de vierde donderdag van november Thanksgiving thuis met vrienden
en/of familie hebben gevierd, traditioneel met kalkoen, cranberrysaus en football, gaan Amerikanen, het
salaris op zak, op vrijdag hun kerstinkopen doen. Black Friday verwijst in
eerste instantie naar de drukte in en rond de winkelcentra. Omdat winkeliers
blij zijn met de omzet, zijn ze met Black Friday gaan adverteren. In de V.S. wordt
Black Friday inmiddels beschouwd als het begin van het kerstaankoopseizoen. Speciale
aanbiedingen moeten de mensen naar de winkels lokken, evenals beperkt voorradige artikelen en steeds
vroegere openingstijden.

In Nederland wordt Thanksgiving nagenoeg niet
gevierd. Op de Pieterskerk in
Leiden na: die houdt jaarlijks een Thanksgiving ceremonie ter herdenking van de
Pilgrims, die  na hun twaalfjarig
verblijf in Leiden de oversteek naar de nieuwe wereld maakte, en hun eerste

Des te opmerkelijker dat Black Friday eind
november 2015 het Nederlandse straatbeeld domineert. Zonder enige verwijzing
naar de geschiedenis, en zonder andere rede dan nog meer aandacht willen
trekken voor aanbiedingen, wordt het Amerikaanse gebruik aangegrepen om het
winkelend publiek de winkels in te lokken. Dat winkelend publiek is dan al op
de been: in Nederland begint het winkelseizoen immers op het moment dat
Sinterklaas in het land is.

Het vanuit commercieel oogpunt versterkende
effect van Black Friday krijgt zo nieuwe betekenis. Het kan alleen maar
ironisch genoemd worden dat op het moment dat het traditionele Sinterklaasfeest
onder druk staat vanwege zwarte piet, de
winkels het Amerikaanse begrip Black Friday aangrijpen om meer omzet te maken. De
vrijdag na Thanksgiving zwart noemen is niet alleen zeggen dat het een drukke
dag is; het benoemt de dag als calamiteus – en zo werd die term ook historisch
gebruikt: in de jaren 1950 werd de uitdrukking Black Friday door de politie in
Philadelphia gebruikt om de verkeersdrukte behorend bij dit begin van het
winkelseizoen aan te duiden.

Voor het Nederlands winkelend publiek op zoek
naar Sinterklaascadeautjes, ontstaat er onbewust een verband tussen zwarte piet
en zwarte vrijdag,
zoals de actie steeds vaker wordt genoemd. Een verband dat ontstaat in de
praktijk van het winkelen, maar dat nog eens wordt versterkt door de culturele
herinnering aan de zwarte Vrijdag uit de literatuurgeschiedenis: de slaaf van
Robinson Crusoe uit de gelijknamige roman.

Cybercouture: twitteren met je trui


Door Anneke Smelik

Zou het niet geweldig zijn als je stroom kan
opwekken met je colbertje? Je mobiel kan opladen in de achterzak van je
spijkerbroek? Of kan twitteren met je trui? 

technologie’ is de nieuwe mode. Mode-ontwerpers en wetenschappers verwerken elektronica,
vitaminen, microprocessoren, zonnepanelen, LEDs, of interactieve interfaces in kleding.
De toepassing van zulke ‘slimme materialen’ in modeontwerp staan aan de basis
van wat ik ‘cybercouture’ noem. Dat klinkt misschien als toekomstmuziek, maar in
Nederland wordt hier al volop mee geëxperimenteerd. Kunstenaars en ontwerpers, zoals
Pauline van Dongen, Iris van Herpen, Bart Hess, Daan Roosegaarde, Marina
Toeters en Anouk Wipprecht, vormen de avant-garde in het internationale veld
van cybercouture. Toch zien we de cybercouture nog niet terug in de mode op
straat. ‘Wearables’ (zoals draagbare technologie in vaktermen heet) komen
zelden verder dan het laboratorium of de catwalk en blijven te veel hangen in
de sfeer van ‘gadgets’ en ‘gimmicks’.

Daarom zijn we vorig jaar aan
de Radboud Universiteit Nijmegen, samen met de Technische Universiteit
Eindhoven en de modeacademie ArtEZ in Arnhem, een interdisciplinair
onderzoeksproject gestart, ‘Crafting Wearables’, waarin mode, technologie,
industrie, en wetenschappelijk onderzoek samenwerken. We willen wearables
ontwerpen die duurzaam, modieus én commercieel haalbaar zijn. Een ‘nerdy’
outfit mag dan wel een technologisch hoogstandje zijn, maar het moet je ook
goed staan en lekker zitten. En het moet iets toevoegen aan de volle klerenkast
en de vele technologische apparaten die je al hebt. Zou het niet ideaal zijn
als mijn favoriete spijkerjasje op festivals tegelijkertijd als telefoonoplader
dient of als mijn trui warmte afgeeft wanneer het aan het eind van de dag
frisser wordt?

In cybercouture
versmelten het lichaam, de kleding en de technologie. Die intense en intieme
verbondenheid tussen mens en technologie doet iets met onze identiteit. Daarom roept
cybercouture ook filosofische vragen op: word ik me door het t-shirt dat mijn
bloeddruk in de gaten houdt niet ineens veel bewuster van mijn lichaam? Wat
doet het met mijn vriendschappen als mijn jurk mijn emoties weerspiegelt zonder
dat ik ze hoef uit te spreken? Wearables creëren een weefsel van complexe en
mobiele relaties tussen de mens en haar lichaam, technologie, en samenleving.
Zo helpt cybercouture om die relaties te verdiepen, veranderen en
tegelijkertijd kritisch te bevragen.

Image ‘Iris van Herpen’ by Zack Balbino via under Creative Commons

Voor de kunst en voor elkaar (daarom gaan we naar het theater)

Door Helleke
van den Braber


Waarom gaan we naar het theater? Als we al naar het theater gaan? Het
antwoord op die vraag verschilt van persoon tot persoon zou je zeggen, en
anders toch zeker van
groep tot groep
. Fervente theatergangers zoeken iets anders dan sporadische
bezoekers, toneelliefhebbers willen andere dingen dan cabaretfans, onder de
dertig wil iets anders dan boven de vijftig. En uiteraard wil elite iets anders
dan massa.

Het grote publiek heeft moeite de weg naar de
schouwburg te vinden, en neem ze dat eens kwalijk. Het theater is al eeuwenlang
niet hún domein, maar plek van samenkomst van een (soms smalle, vaak bredere)
laag cultureel
. Zij kopen de kaartjes en vullen de zalen, en bezorgen de
schouwburg daarmee niet alleen geld, maar vooral ook draagvlak, waardering en
aanzien. Daarom komen cultuurliefhebbers graag in het theater; het grote
publiek haalt over het algemeen z’n schouders op.

Is dat erg? Je zou denken van niet. Zo gaat
het al tijden. Maar de subsidies
lopen terug
, de kaartjes worden duurder en de
zalen blijven leger
. Dat leidt inmiddels tot flinke paniek in de
schouwburgen. Zo liet Stadstheater Arnhem (al in bedrijf sinds
) vorige week weten het vervelend te vinden dat veel Arnhemmers het
aanbod in de schouwburg als “artistiek
en elitair
” bestempelen. “We moeten alles doen om het tij te
keren”, meent programmeur Evelien ter Ellen. Daarom richt de programmering
zich voortaan “op een breed publiek”.

Dit nu lijkt me een denkfout. Dat brede
publiek weet al sinds de oprichting in 1865 de weg naar de schouwburg niet
te vinden
, en daar zijn enkele goede redenen voor. Want wat zoeken mensen
in het theater? Twee dingen die voor de massa veel minder relevant zijn dan
voor de elite. Ze zoeken namelijk kunstbeleving en elkaar.

Voor bezoekers is de schouwburg allereerst een
plek om aansprekende culturele ervaringen op te doen – te worden uitgedaagd,
geprikkeld, geirriteerd, geamuseerd, getroost, bevrijd of wat voor effecten
podiumkunst ook maar heeft op een mens. De theaterzaal als fysieke plek van
samenkomst is ultiem geschikt om cultuur collectief te beleven en te ervaren. De
schouwburg is, en dat is cruciaal, vooral ook een sociale arena, waarin mensen
zich met elkaar kunnen verbinden, zich in elkaar kunnen herkennen, en zich
gezamenlijk kunnen onderscheiden van iedereen die niet naar het theater gaat.

De Franse socioloog Pierre Bourdieu benadrukt
de grote samenbindende en identiteitsbevestigende kracht die daarvan uitgaat en
noemt het distinctiedrang; het
(buitengesloten) grote publiek heeft het liever over elitarisme. Feit is dat
het theater eeuwenlang zijn relevantie
heeft behouden juist vanwege die krachtige combinatie van artistieke inhoud,
sociale bindingskracht en een door makers en publiek gezamenlijk beleefd geloof
in de waarde van kunst.

Elitarisme en artisticiteit zijn dus geen
bedreiging, stadstheater Arnhem, maar unique
selling points
die omarmd en gekoesterd moeten worden. Ze zijn wat jullie
al sinds 1865 groot heeft gemaakt en hebben bovendien volop potentie om dat ook
tot ver na 2065 te blijven doen. De krachtige waardetoekenning door een (brede)
groep cultuurliefhebbers is jullie levensader en dat tij moet helemaal niet
gekeerd, maar juist opgestuwd.

Hoe? Niet door op zoek te gaan naar nieuw
publiek dat zich niet herkent in wat het theater te bieden heeft, maar door te
zorgen dat je relevanter en aantrekkelijker wordt voor wie altijd al kwam. Dat
publiek zul je vervolgens wel moeten verjongen –  niet door te verplatten en te versimpelen,
maar door nieuwe
te vinden om je inhoud te presenteren, door slimme keuzes uit het
theateraanbod te maken (en die als curated content aan te bieden) en vooral door ruimte te bieden
aan de ingebakken behoefte van je publiek aan onderlinge
identiteitsbevestiging, herkenning en erkenning. Geef de mensen die in het
theater geloven een valide plek om dat geloof gezamenlijk te beleven. Dáárom
gaan ze immers naar het theater: voor de kunst en voor elkaar.

Met dank aan Rocco Hueting

Beeld: Pixabay