The War in Reverse

door Thomas Smits

Een plank in de boekenkast van mijn vader stond vol met
verfomfaaide science fiction pockets uit de jaren vijftig. Op
mijn veertiende pakte ik een van deze boekjes van de plank omdat de cover er
spannend uit zag. Sinds die dag ben ik verslingerd aan het werk van de
Amerikaanse auteur Kurt Vonnegut. Hoewel science
fiction
over het algemeen niet als literair genre wordt gezien, toont het
werk van Vonnegut aan dat dit geheel onterecht is. In zijn bekendste werk Slaughterhouse-Five (1969) komt dit
duidelijk naar voren. Het gaat over het bombardement van Dresden dat Vonnegut
als gevangengenomen Amerikaanse soldaat meemaakte, maar tegelijkertijd spelen
buitenaardse wezens een grote rol. Deze uitzonderlijke combinatie stelt
Vonnegut in staat om allerlei ingewikkelde thema’s op een niet-pretentieuze en
komische manier te behandelen. Was literatuur wel in staat was om de
verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog adequaat te beschrijven? Omdat de
oorlog, in alle opzichten, zo bizar was, zou een traditioneel, beschrijvend en
chronologisch boek hier nooit recht aan kunnen doen. Met behulp van science fiction legt Vonnegut daarom
allerlei traditionele literaire conventies, zoals een lineaire
verhaalontwikkeling en causaliteit, naast zich neer. In een van de beroemdste
fragmenten van het boek, dat bekend staat als de ‘War in reverse’, stelt de
hoofdpersoon Billy Pilgrim, vlak voordat hij ontvoerd wordt door aliens, zich
een oorlog voor in omgekeerde volgorde en met omgekeerde bedoelingen.

‘Do not use it until you need it!’

by Edwin van Meerkerk

Even to its own standards, Hollywood is copying itself more than ever, some have claimed. Copycat behaviour has, however, always been a trademark of American blockbuster movies. One fine example of this is the cult movie Krull, released in 1982. In a multimillion-dollar attempt to ride the waves of success created by the Star Wars trilogy – making it the most expensive film of the early 1980s –

director Peter Yates created yet another blend of science fiction and fantasy. Rather that telling a fairy tale fantasy story with space ships, as George Lucas had done, Yates introduced cyborgs and laser guns to a medieval style fantasy world. Enter
Krull.

Krull is the ultimate example of a plan gone wrong (it has been noted before). Plot line, characters, costume and set design, in every detail of the film, ambition has blown up in the face of its maker. Having said that, Krull is certain to entertain you for the full two hours and one minute, even when you’re just wondering when our hero Colwyn will finally know when he finally needs his weapon (’Do not use it until you need it!’). And if you’re watching the movie with your friends, there’s a nice additional game: who spots Liam Neeson (Schindler’s List) or Robbie Coltrane (Harry Potter) first?

The United States of Dystopia

by Edwin van Meerkerk

French
philosopher Jean Baudrillard once described America as Europe’s ‘future
catastrophe
’.
With the election of Donald Trump, this description aptly describes the feeling
of many Europeans, especially where new elections are due and populist
candidates appear strong in the polls. Baudrillard is known for his
introduction of the notion of the simulacrum,
the sign without reference, as emblematic for the postmodern society. In this
‘hyperreal’ world, there is no reality, only images. With a president elect who
oftentimes seems to exist mainly in and through his twitter account
@realdonaldtrump​,
the hyperreal seems to acquire a new momentum.

image

The slogan
that won Trump’s election more than anything was his assertion that he would
‘make America great again’. This expression is a direct, albeit most likely
unconscious, quotation from J.G. Ballard’s 1981 novel Hello America, in which a future president of the United States
uses the very same line. Ballard (1930-2009), whose work is
often typified as science fiction, but is better described in Margaret Atwood’s term
‘speculative fiction’, has had a love-hate relationship with America throughout
his life. His fascination with American technology (especially cars) and
celebrity cult, went hand in hand with his rejection of American politics and
media.

In Hello America, the protagonist, Wayne,
is on a quest to find his father. After a soul-searching journey through a
future America, which has turned into an uninhabitable desert due to climate
change, he ends up in Las Vegas, the only remaining city. The United States
have become the embodiment of the simulacrum: an artificial reality. Here, he
meets the new president, Charles Manson:

‘I was very
impressed by Manson. For all his weirdness, he has the old Yankee virtues. He
wants to see America great again
, and becoming president is little more than
the decoration on the cake.’

Manson, an
obvious reference to the assassin and cult leader still serving a life time
sentence
,
is a superstitious and narcissist man, who, in Wayne’s words ‘has every right
to call himself the forty-fifth President.’ (Hello America, p.140) – the number seems prophetic. Manson is
convinced that Europe is trying to break his ascent to power: ‘I see it waking
now like an old dog, smelling us here and trying to get its snout into this new
America I’ve built.’ As a response, Manson starts bombing cities on the eastern
coast of America, to create an impenetrable nuclear wasteland. Wayne naively believes
everything Manson says, despite the numerous warnings he is given.

Finally, Wayne meets
his father, the cliché mad scientist dr. Fleming, who spends most of his time building robot avatars of previous
presidents, as well as a fleet of solar power aircraft. Dr. Fleming, unlike his son Wayne,
does not believe in America any longer, wondering

‘what exactly we signify by
the term “America”. It’s an emotive symbol, Wayne, went out of
fashion in the 1980s and 1990s, somehow lost its appeal…’

America as an
emotive symbol, American power residing in Las Vegas, Charles Manson as its
president, all of whose predecessors are mere robots: it may seem a harmless joke, but
the stakes become real when Manson aims the last of the nuclear missiles at
himself, seeking to destroy his own capital. Making America ‘great again’ for him
means to utterly destroy it.

J.G.
Ballard’s view on American politics has always been quite unambiguous. This was
never as acutely expressed as in his pamphlet ‘Why I want to Fuck Ronald Reagan
(1967, also included in The Atrocity
Exhibition
, 1970),
the immediate cause for his American publisher to withdraw Ballard’s manuscripts from
distribution, and the reason why Hello
America
wasn’t published in the US until years after its initial publication date.
The pamphlet is Ballard’s reaction to Reagan’s election campaign as governor of
California in 1967. In this campaign, Reagan widely used television
advertisements and other visual campaign strategies, all of which showed a
stark contrast between the image of a friendly and benevolent candidate and the
conservative programme with which Reagan ran for office.

It seems to
be more than ironical that the next political candidate to revolutionize the use of modern media, in
this case Twitter, in a campaign that overturns the order of fact and image, is
destined to become the real 45th
president of the United States. His name is not Charles Manson, even though he,
too, claims to want to ‘make America great again’.

Photo:
collage of portraits (Reagan, Trump, Manson, Orwell, Huxley, Ballard) by author from public domain.
J.G.
Ballard ([1981] 1985) Hello America.
London: Triad/Panther.

Leven in een science fictionwereld

By Edwin van Meerkerk

image

Hackerscollectief Anonymous dat jihadisten de oorlog verklaartDrones in de binnenstad. Nauwe banden tussen Google en high tech legeronderdeel DARPAThe Guardian die bericht over ‘augmented humans’ en minister Asscher die waarschuwt voor robots. De lijst met voorbeelden is eindeloos: we leven in een science fictionwereld. Waar schrijvers van toekomstromans al vaker voorspellende gaven werden toegedicht, lijken recente ontwikkelingen sneller te gaan dan menig science fictionschrijver kan bijbenen. William Gibsons uitspraak ‘the future is already here. It’s just not evenly distributed’ lijkt achterhaald: de toekomst is overal om ons heen. Tijd voor een stoomcursus science fiction.

Science fictionliteratuur en -films zijn lange tijd geassocieerd met lage cultuur: ongeloofwaardige verhalen over buitenaardse wezens, herschreven wild-westverhalen in de ruimte met veel laserstralen en vrouwen in stalen korsetten. De laatste jaren komt er echter steeds meer erkenning voor het genre, niet alleen voor de literaire en filmische kwaliteiten ervan, maar ook voor de manier waarop auteurs maatschappelijke thema’s aansnijden. Het genre komt rechtstreeks voort uit de literaire traditie van de utopie. Vanaf de naamgever van dat genre, Thomas More’s Utopia 1516, heeft de utopie een dubbel gezicht gehad. Utopie kan zowel ‘goede plek’ als ‘niet bestaande plek’ betekenen, en zo herbergt iedere utopie zowel ideaal als onbereikbaarheid in zich en is iedere utopie zijn tegengestelde: een dystopie.

Verschoof de focus van de utopie in de loop der jaren van onontdekte eilanden naar de toekomst, op dit moment heeft de werkelijkheid de fictie ingehaald. De observatiemaatschappij, geïmplanteerde chips en stamcelbehandelingen die het leven eindeloos lijken te kunnen rekken, in contrast met irrationeel geweld en barbarij, bieden een decor dat al vele malen in science fiction is geschetst. Hackers die het tegen de wereld opnemen leerden we kennen in Gibsons Neuromancer. Het syndicaat van Google en DARPA lijkt een kopie van Skynet uit de Terminator-films al die verhalen is het verschrikkelijke toekomstbeeld een verwording van iets dat ooit zo’n goed idee leek.

In de wereld van 2014 weten we niet meer precies wat het goede idee was dat zo uit de hand is gelopen en vragen we ons af hoe het kan dat dingen die we alleen uit films en boeken kennen ineens mogelijk zijn, van zelfrijdende auto’s tot het met hersengolven besturen van helicopters. Het is echter niet alleen de wereld van Buck Rogers ook één waarin de IS een staat sticht die alle trekken heeft van een waanzinnige dystopie.

Hoe nu verder? Is er een overlevingshandboek voor een science fictionwereld? Nee, helaas, dat is er niet. Of toch wel? Dystopische werelden worden ook omver geworpen in toekomstscenario’s. Neem de misschien wel beroemdste nachtmerrie, Brave New World van Aldous Huxley. Daar is het een Shakespeare lezende barbaar die de wereld op zijn kop zet. Er is dus nog hoop – en tot die tijd raad ik je aan altijd een handdoek bij je te hebben.

Afbeelding: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/29/Marines_experiment_with_military_robotics_RIMPAC_2014.jpg